Θεραπευτική Αφήγηση και Άνοια

Στον χώρο της φροντίδας της άνοιας, η ειλικρίνεια αποτελεί βασικό θεμέλιο για τη δημιουργία σχέσης εμπιστοσύνης. Οι φροντιστές επιδιώκουν να λειτουργούν με διαφάνεια και σεβασμό. Ωστόσο, η άνοια μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα. Η απώλεια μνήμης, η σύγχυση και η μειωμένη επίγνωση της κατάστασης συχνά δυσκολεύουν την αποδοχή βασικών πράξεων φροντίδας.

Καθημερινές ανάγκες όπως το μπάνιο, η αλλαγή ρούχων, η λήψη φαρμάκων ή ένα ιατρικό ραντεβού μπορεί να συναντήσουν αντίσταση. Φράσεις όπως «Έχω ήδη κάνει ντους» ή «Δεν χρειάζομαι φάρμακα, είμαι καλά» δεν εκφράζουν πείσμα — συχνά αντικατοπτρίζουν την ειλικρινή πεποίθηση του ίδιου του ανθρώπου.

Όταν η επιμονή φέρνει σύγκρουση

Ένα γνώριμο σενάριο είναι η αντιπαράθεση γύρω από το μπάνιο.
Ο φροντιστής επιμένει: «Είναι ώρα για ντους».
Ο ασθενής απαντά: «Έκανα ήδη σήμερα».

Όσο ο φροντιστής προσπαθεί να διορθώσει ή να αντικρούσει αυτή την πεποίθηση, τόσο αυξάνεται η ένταση. Η σύγκρουση δεν προκύπτει από κακή πρόθεση, αλλά από διαφορετική αντίληψη της πραγματικότητας. Ο άνθρωπος με άνοια δεν “αρνείται” συνειδητά — απλώς δεν έχει επίγνωση.

Η θεραπευτική αφήγηση ως εργαλείο φροντίδας

Σε τέτοιες περιπτώσεις, η λεγόμενη θεραπευτική αφήγηση — γνωστή και ως “θεραπευτικό ψέμα” — μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά. Πρόκειται για μια προσεκτική, σκόπιμη αναδιατύπωση της πραγματικότητας με στόχο τη μείωση της αγωνίας και τη διευκόλυνση της φροντίδας.

Δεν έχει στόχο την εξαπάτηση. Στόχος είναι η προστασία της αξιοπρέπειας και της συναισθηματικής ισορροπίας του ανθρώπου.

Για παράδειγμα:
Αντί να επιμείνουμε ότι «δεν έκανες μπάνιο», μπορούμε να πούμε:
«Έχουμε κανονίσει να έρθει ένας φίλος αργότερα για καφέ, ας ετοιμαστούμε λίγο».

Ή:
«Ο γιατρός ζήτησε να σας βοηθάμε με την πίεση αυτές τις μέρες».

Μικρές αφηγήσεις που δημιουργούν ένα αποδεκτό πλαίσιο δράσης συχνά οδηγούν σε συνεργασία χωρίς ένταση.

Η έναρξη φροντίδας και η αντίσταση

Η ίδια προσέγγιση είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν ξεκινά η φροντίδα σε έναν νέο ασθενή. Συχνά, η παραδοχή ότι «δεν μπορώ πια μόνος» είναι ψυχολογικά δύσκολη.

Αντί να παρουσιαστεί η φροντίδα ως αναγκαιότητα λόγω αδυναμίας, μπορεί να ενταχθεί σε ένα πλαίσιο υποστήριξης:

• «Θα περνάμε για να βοηθάμε με το σπίτι».

• «Ο γιατρός θέλει να παρακολουθούμε την υγεία σας πιο στενά».

• «Θα βοηθήσουμε λίγο με τον κήπο και τα καθημερινά».
  
  

Η διαφορά βρίσκεται στον τρόπο παρουσίασης — όχι στο περιεχόμενο της φροντίδας.

Η ηθική διάσταση

Στις περισσότερες συνθήκες ζωής, η ειλικρίνεια είναι η αυτονόητη και ηθικά ορθή στάση. Στην άνοια, όμως, η απόλυτη προσκόλληση στη “λογική αλήθεια” μπορεί να προκαλέσει περισσότερο άγχος, θυμό ή σύγχυση.

Η θεραπευτική αφήγηση χρησιμοποιείται όταν:

• Η επιβεβαίωση συναισθημάτων δεν αρκεί

• Η λογική εξήγηση δεν γίνεται κατανοητή

• Η ασφάλεια ή η υγεία του ανθρώπου τίθενται σε κίνδυνο

Δεν πρόκειται για εύκολη επιλογή. Απαιτεί κρίση, ευαισθησία και επαγγελματισμό.

Φροντίδα με σεβασμό

Η ουσία της φροντίδας στην άνοια δεν βρίσκεται μόνο στις πράξεις, αλλά στον τρόπο.
Στον τόνο της φωνής.
Στην αποφυγή σύγκρουσης.
Στη διατήρηση της αξιοπρέπειας.

Η θεραπευτική αφήγηση δεν αντικαθιστά την ειλικρίνεια· λειτουργεί ως εργαλείο όταν η πραγματικότητα, όπως τη βιώνει ο άνθρωπος με άνοια, διαφέρει από τη δική μας.

Και τελικά, ο στόχος δεν είναι να “κερδίσουμε” μια συζήτηση — αλλά να προστατεύσουμε τον άνθρωπο.